Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi'nden yeni bir kitap: İmparatorluğun Bedeli

Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, ‘’İmparatorluğun Bedeli’’ başlıklı kitabı okurlara sundu. Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsü’nde öğretim üyesi olarak görev yapan Prof. Dr. Nadir Özbek tarafından kaleme alınan kitap 1839-1908 dönemi Osmanlı'da vergi, siyaset ve toplumsal adaleti ele alan bir bakış açısıyla hazırlandı.

Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Şevket Pamuk, kitap için yazdığı önsözde Osmanlı’nın son döneminin can alıcı konularından birini büyük ustalıkla ele alan Özbek’in çalışmasının hem tarih meraklıları hem de profesyonel tarihçiler için önemli ve okunması gereken bir eser olduğunu vurguluyor. Şevket Pamuk kitap üzerine şunları söylüyor :

‘’19. yüzyılın başında dağılma tehlikesiyle karşı karşıya olan Osmanlı İmparatorluğu’nun yaşadığı mali krizin temel nedeni, taşrada toplanan vergilerin önemli bir bölümünün aracıların elinde kalmasıydı. Reform adımlarıyla artırılan vergi geliri sayesinde İmparatorluk Birinci Dünya Savaşı’na kadar ayakta tutuldu. Bu nedenle, 19. yüzyılda Osmanlı merkezî yönetiminin vergi gelirlerini nasıl artırabildiği sorusu önem taşıyor.

 Çalışmasında bu soruya yanıt arayan Nadir Özbek, reformların ve mali merkezileşme sürecinin merkezî hazineye giren vergi gelirlerini nasıl artırdığını gösterirken, bu sürecin toplumsal ve siyasal bedelinin de bir hayli ağır olduğunu gözler önüne seriyor. Halk üzerindeki baskının artmasının siyasi rejimin meşruiyetini sorgulattığını, vergi rejiminin eşitlik ve adaletten uzak olmasının İmparatorluğun birçok bölgesindeki milliyetçi hareketlere ivme kazandığını vurgulayan çalışma, önce Rumeli’de, sonra Doğu Anadolu’da patlak veren Sırp, Yunan, Bulgar ve Ermeni sorunlarının ardında vergi meselesinin de olduğunu ortaya koyuyor.

19. yüzyıl Osmanlı toplumunda bölüşüm ilişkileri, vergi adaleti, siyasal ve toplumsal meşruiyet, vergi tahsil kurumu ve pratikleri, iltizam sisteminin dönüşümü, vergi tahsilatının askerî niteliği, baskı ve şiddet boyutu gibi konuları ele alan İmparatorluğun Bedeli, modernleşme olarak tanımlanan reformların, Osmanlı toplumunu oluşturan halklara nasıl bir bedel ödettiğini, gündelik hayatın somutluğu içinde inceliyor’’.

Prof. Dr. Nadir Özbek, Lisans eğitimini 1991 yılında Boğaziçi Üniversitesi Elektrik-Elektrik Mühendisliği bölümünde tamamladı. Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü’nde yüksek lisans yaptı. 2001 yılında Binghamton University’nden (SUNY) Osmanlı tarihi alanında doktora derecesi aldı. 2001 yılından bu yana Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsü’nde öğretim üyesi. Yayımlanmış başlıca eserleri: Cumhuriyet Türkiyesi'nde Sosyal Güvenlik ve Sosyal Politikalar, İstanbul: Tarih Vakfı, Emeklilik Gözetim Merkezi, 2006; Osmanlı İmparatorluğu'nda Sosyal Devlet: Siyaset, İktidar ve Meşruiyet (1876-1914), İletişim Yayınları, 2002.