Çoksesliliğe uygun 'mikrotonal gitar'ı keşfetti

Klasik gitarda çoksesli makamsal müzikleri çalma fikriyle yola çıkarak “Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar”ı keşfeden Tolgahan Çoğulu Boğaziçi Üniversitesi mezunlarından ve Kardeş Türküler Grubu’nun eski gitaristlerinden… İstanbul Teknik Üniversitesi Türk Musikisi Devlet Konservatuvarı Çalgı Bölümü başkan yardımcısı olan mezunumuz, Doçent Doktor Tolgahan Çoğulu ile müzik serüveni ve mucidi olduğu mikrotonal gitar hakkında konuştuk.

Serüven BÜFK konserinde başladı…

Doçent Doktor Tolgahan Çoğulu 2001 yılında Boğaziçi Üniversitesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. 1997 yılında BÜFK (Boğaziçi Üniversitesi Folklor Kulübü) ile tanışmasıyla müzik serüveninde yeni bir yol açıldı: BÜFK’ün 1997’deki Rengahenk konserinin afişini görüp konsere gitmeye karar veren Çoğulu, bu konserden çok etkilenip elektro gitarı bırakıp klasik ve flamenko gitara yönelmeye karar veriyor.

Çocukluk yıllarında gitar eğitimi almaya başlayan Çoğulu için BÜFK ile tanışma bu bağlamda bir dönüm noktası niteliğinde. BÜFK’te verilen disiplinli müzik eğitimleri, müzik teorisi tartışmaları ve sanat okumalarıyla kendini geliştiren Çoğulu, BÜFK’ün düzenli olarak verdiği konserlerin o dönemde kendisi için en büyük motivasyon kaynağı olduğunu anlatıyor.

Lisanstüstü yaparken konservatuvar eğitimine geçiş yapan Çoğulu, alaylı olarak da sıkı bir çalışma ile lisansüstünde müzik eğitimine devam etme şansının öğrencilere verilmesi gerektiğini söylüyor. Bugün Türkiye’deki konservatuvarların lisans düzeyinde en büyük problemlerinden birinin öğrencilere eleştirel ve deneysel bir sanat anlayışı verememek olduğunu söyleyen Çoğulu, Boğaziçi Üniversitesi Folklor Kulübü’nün bu bağlamda bir okulun veremediği pek çok eğitimi öğrencilere sağladığını belirtiyor.

 Profesyonel müzik serüvenine 2001 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Dr. Erol Üçer Müzik İleri Araştırmalar Merkezi (İTÜ MİAM) master programına kabul edilerek devam eden Tolgahan Çoğulu için İTÜ MİAM da bir dönem noktası; zira 1999’da kurulan İTÜ MİAM’a kadar pek çok müzik yüksek lisansının beklentisi lisansta da öğrencilerin müzik eğitimi alması üzerine. Çoğulu, 2003 yılında aynı merkezde araştırma görevlisi oluyor ve doktorasına başlıyor.

Bu coğrafyanın müziğini mikrotonal gitarla çalabilmek …

Doçent Tolgahan Çoğulu’nun mikrotonal gitarı keşfetme macerası 2000 yılında Boğaziçi Üniversitesi’nde BÜFK’ün düzenlediği bir panelle başlıyor: Türkiye’de Yerel Ezgilerin Gitarla Yorumlanması.

Erkan Oğur, Melih Güzel ve Çoğulu’nun doktora hocası olacak olan Bekir Küçükay’ın katılımıyla düzenlenen panel, Anadolu halk müziği ile gitar arasındaki ilişkinin tartışmaya açılması nazarından çok önemli. Çoğulu bu tartışmayı şöyle anlatıyor: “Türkiye’deki müzikler makamsaldır, makamsal müzikler de mikrotonaldir. Yani yarım sesten küçük, normal gitar ve piyanoyla çıkartamayacağınız sesler vardır. O halde Anadolu halk müziklerini çalmak için bir gitarist ne yapmalı? Çünkü kanun bir makamda çalıyor ya da kaval Hüseyni makamda bu mikrotonları kullanarak taksim yapıyor; fakat gitaristin çaldığı notalar bu seslerle çakışıyor. Böylece farklı bir gitar arayışına girdim.”

Bu panel esnasında mikrotonal gitarın ilk taslağını ortaya çıkaran Çoğulu perdelerini çıkartıp bağlama perdeleri taktığı gitarını Türkiye’de perdesiz gitar okulunun kurucusu denilebilecek olan Erkan Oğur’a gösterip danışıyor. Daha sonra perdesiz gitar çalma fikrinden uzaklaşan Çoğulu, çok sesliliğe müsait bir gitar arayışına böylece devam ediyor. Amerika ve Avrupa’da da müzikte mevcut, doğal olmayan sistemlerin kullanılmasının tartışıldığını anlatan Çoğulu, gitar tarihi okumalarıyla devam ettiği çalışmalarının meyvesini 2009’da “Ayarlanabilir Mikrotonal Gitar” ile vermiş oluyor. Bu gitarın yapısal özelliği, her telin altında bulunan kanala küçük ve hareket edebilen perdelerin eklenmesi.

Tolgahan Çoğulu, bu keşfi yaparken üç temel motivasyonu olduğunu anlatıyor: Dünyadaki Hint, Bali, Afrika ve Breton gibi başka coğrafyaların mikrotonal halk müziklerini çalmak, başka ses sistemlerini çalmak; Rönesans ve Barok dönem müzikleri, Antik Yunan’daki Pisagor ve çeyrek ses müziklerini çalmak ve en son, en önemli nokta olarak da yaşadığı coğrafyadaki makamsal halk müziklerini çalmak.

Ayarlanabilir mikrotonal gitar macerası bugün, Amerika, Romanya, Meksika, İtalya gibi dünyanın pek çok farklı yerinden 30 bestecinin bu özel gitar için yazdığı bestelerle devam ediyor. 28 ülkede festivallere katılan Çoğulu’nun Georgia Techn Üniversitesi’den 2014 yılında yılın müzik enstrümanı dalında ve Andante Dergisi’nden Donizetti Müzik ödülleri özel başarı dalında birincilikleri bulunuyor. Ayrıca Çoğulu’nun Kalan Müzik’ten yayınlanmış mikrotonal gitar temalı “Atlas” adında bir albümü bulunuyor. İkinci albüm “Mikrotonal Gitar Duo” ise  Mayıs ayında Kalan Müzik’ten çıkacak.

Şu anda da projesine İstanbul Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği bölümümün desteğiyle “Otomatik Mikrotonal Gitar” çalışmalarıyla ve “Mikrotonal Gitara Giriş Metodu” yazımıyla devam eden Çoğulu’nun Birgül Serçe ile birlikte yazdığı bir de Temel Müzik Eğitimi kitabı bulunuyor.

Tolgahan Çoğulu’nun mikrotonal gitar eğitimi videolarına kendisinin YouTube hesabından ulaşılabilir: https://www.youtube.com/watch?v=MYK_PF9WTRE

 Haber: Duygu Öksünlü /Kurumsal İletişim Ofisi