Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi panoraması

BU+ Etkinlikleri kapsamında düzenlenen Kitaplar Arasında söyleşilerinin 2018 yılındaki son konuğu “Uneven Centuries: Economic Development of Turkey since 1820” isimli kitabıyla Boğaziçi Üniversitesi Atatürk Enstitüsü emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Şevket Pamuk oldu. Atatürk Enstitüsü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nadir Özbek’in moderatörlüğünü üstlendiği söyleşide Pamuk’un kitabına konu edindiği Türkiye’nin son 200 yıllık iktisadi tarihi konuşuldu.

Bu sene üçüncüsü düzenlenen Kitaplar Arasında söyleşi dizisi 1994-2017 yılları arasında Boğaziçi Üniversitesi’nde Ekonomi Bölümü ile Atatürk İlke ve İnkılap Tarihi Enstitüsü’ndeki öğretim üyeliği görevlerinin yanı sıra Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Müdürlüğü (1998-2001) ve Boğaziçi Üniversitesi Rektör Yardımcılığı (2000-2004) gibi idari görevlerde de bulunmuş olan Prof. Dr. Şevket Pamuk’u ağırladı.

22 Aralık tarihinde, Homer Kitabevi’nde kalabalık bir dinleyici topluluğunun katılımıyla gerçekleştirilen sohbet Prof. Dr. Şevket Pamuk’un “Uneven Centuries: Economic Development of Turkey since 1820” isimli kitabının yazılış sürecini anlatmasıyla başladı. Kitabın dört yıl önce Türkçesinin yayımlanmış olduğunu belirten Şevket Pamuk, İngilizce halini hazırlarken Türkiye’nin siyasi ve iktisadi tarihini bilmeyenlere yönelik eklemeler yaptığını ifade etti. Pamuk, çalışmanın zaman dilimini nasıl seçtiğini ise şöyle aktardı: “Siyasi olarak 19. yüzyıldan 20. yüzyıla geçişte kopuş var ama iktisadi olarak bu yüzyıllara beraber bakılmalı. O nedenle hikâyeyi 1820’den başlatıp günümüze getirmeyi daha doğru buldum. Gerçekten de bu süreçte önemli süreklilikler var ve bunları vurgulamak Türkiye’nin bugünkü ekonomisini anlamaya da yardımcı oluyor.”

Pamuk, Sanayi Devrimi sonrası toplumların teknolojiyi alma ve uygulama kapasitesi farklı olduğu için ülkeler arasında iktisadi gelişmelerin farklı hızlarda yaşandığını ifade etti. “Ortalama gelir farkları oranları 200 yıl önce en fazla 1’e 3’tü, şimdi ise 1’e 40’lara kadar çıktı. Türkiye bu süreçte gelişen ülke ortalamalarının biraz üzerinde seyretmiş” ifadeleriyle Türkiye ekonomisinin günümüze kadar gelen süreçte geçtiği aşamalardan bahseden Şevket Pamuk, Türkiye ekonomisinin gelişim sürecini ortaya çıkaran bazı istatistikleri de katılımcılarla paylaştı: “Türkiye’de son 200 yılda kişi başına milli gelir 15 kat artmış, 1950’de nüfusun sadece %20’si elektriğe ulaşabiliyorken kentlerde oturan nüfus oranı ise %18’di. 1950 yılında buzdolabına sahip ailelerin oranı ise %1, %2 civarındaydı.”

‘’Siyasi istikrarsızlık iktisadi hayata yansıyor”

Türkiye ekonomisinin gelişen ülke ortalamalarının biraz üzerinde seyretmesine rağmen yatırım temposunun son 50-100 yılda hiçbir zaman dünya ortalamalarının üzerine çıkamadığını belirten Pamuk bu durumun nedenini ekonominin gelirden tasarruf edip yatırım yapmak yerine ancak dışarıdan borç alarak yatırım yapması olarak açıkladı. Pamuk’un Türkiye ekonomisinin ortalamaların üzerine çıkamamasının sebepleri arasında gördüğü önemli bir neden de siyasi rejimlerin etkisiydi. Pamuk bu kapsamda şu değerlendirmede bulundu.:

‘’Siyasal olarak niçin sık sık sıkıntılı ve çalkantılı dönemler yaşıyoruz? Son 200 yılda toplumsal ayrılıkların bir süreklilik oluşturduğunu görüyoruz. Her toplumda sınıfa dayalı ayrılıklar vardır ancak Türkiye’de bu ayrılıklar sınıf ayrılıklarından daha ağır olan kimliğe dayalı ayrılıklardır. Siyasal rejimler bu ayrılıkları yeterince idare edemediği için de yaşanan sıkıntılar iktisadi hayata yansıyor.”

Günümüzde yaşanan kimliğe dayalı ayrılıkların kökenlerinin 19. yüzyıldan başlayarak aranması gerektiğini belirten Prof. Dr. Şevket Pamuk, bu ayrılıkların sadece kültürel konular olarak görülmemesi gerektiğini ve ekonomiyle iç içe olduklarını vurguladı.

“İktidarlar en verimli grup yerine kendi toplumsal gruplarına destek olmayı tercih ediyor”

Prof. Dr. Şevket Pamuk, Türkiye iktisadi tarihinde gözlemlediği bir başka olgu olarak da devlet desteğinin ölçeğinden bahsetti. İktisadi gelişmelerin ancak ölçeğin büyümesiyle mümkün olduğunu belirten Pamuk, iktidarların en verimli çalışan gruplar yerine kendi toplumsal gruplarına destek vermeyi tercih etmelerini ekonomik gelişmede ortalamaların üzerine çıkılamamasının sebepleri arasında gösterdi.

Şevket Pamuk’un kitabının ana hatlarından bahsetmesinin ardından, Prof. Dr. Nadir Özbek Pamuk’un çalışmalarının uluslararası iktisat tarihçiliğine yaptığı katkılara değinerek Uneven Centuries: Economic Development of Turkey since 1820 kitabının Pamuk’un 50 yıllık çalışmalarının bir birikimi olarak görülmesi gerektiğini vurguladı: “Bu kitap son 50 yılın birikiminin defalarca analizden geçirilerek yazılmış bir hali, bu nedenle yeni bir çalışma değil ve bu kitabın üzerine yakın zamanda bir iktisat tarihi kitabı koyulmasının da pek mümkün olduğunu sanmıyorum.”

Pamuk’un meslek hayatı boyunca öğrencilerinden de çok şey öğrendiğini vurgulamasının ardından söyleşi katılımcıların sorularıyla devam etti.


Haber: Gizem Seher / Kurumsal İletişim Ofisi

Fotoğraflar: Kenan Özcan