Tutkulu, mesafeli, seyirci… Sizin Instagram kullanıcı grubunuz hangisi?

Boğaziçi Üniversitesi Bilgi Sistemleri Uygulama ve Araştırma Merkezi bünyesinde yer alan Sosyal Medya Laboratuvarı (Social Media Lab) görsel tabanlı sosyal medya uygulamaları arasında öne çıkan ve dünya genelinde bir milyardan fazla aktif kullanıcısı olan Instagram’ın kullanıcılarının kişilik özellikleri arasındaki farklılıkları ve bu mecranın tüketiciler tarafından farklı kullanım amaçlarını araştırdı.

Boğaziçi Üniversitesi Social Media Lab ekibi tarafından, araştırmacı Esra Koçak’ın yüksek lisans tez çalışması kapsamında yayına dönüştürülen makale, Library & Information Sciences alanında Q1 kategorisinde yer alan Online Information Review’da 2020 yılında yayınlandı. 500’i aşkın katılımcının katıldığı araştırmaya katılan kullanıcıların yaklaşık yüzde 50’sinin kendi kişisel anılarını ve yaşadıklarını göstermektense, başka insanların Instagram’da yaptığı paylaşımları izlemeyi tercih ettiği gözlendi.

 

Social Media Lab’in kurucu ortakları ve direktörleri Prof. Dr. V. Aslıhan Nasır ve Prof. Dr. Hande B. Türker’in danışmanlığında gerçekleştirilen araştırma kapsamında bireylerin Instagram’ı kullanma amaçları ve kişilik özellikleri irdelendi.

Araştırmada kişilerin Instagram’ı kullanma nedenlerine göre profillerini çizmek ve bireylerin kişilik özellikleri arasındaki farkları tespit etmek amacıyla psikoloji literatüründe yaygın olarak kullanılan Beş Büyük Kişilik Özellikleri Envanteri’nin boyutları olan “dışadönüklük”, “güvenilir ve iş birlikçi olma”, “sorumluluk sahibi ve başarı odaklılık”, “duygusal açıdan dengeli olma” ve “yeni deneyimlere açık olma” özelliklerine ek olarak, “sosyal etkileşim kaygısı” ve “olumsuz değerlendirilme korkusu” özellikleriyle birlikte toplam yedi farklı kişilik özelliği merceğe alındı.  690 kişinin katıldığı araştırmada 507 Instagram kullanıcısı ve 183 Instagram kullanıcısı olmayan birey yer aldı. Bu araştırmanın bulguları 507 kişilik Instagram kullanıcısı örnekleminden elde edildi.

Kullanıcılar Instagram’ı neden kullanıyor?

Katılımcıların Instagram’ı kullanma nedenleri 24 farklı boyut üzerinden değerlendirildi ve bunun sonucunda ; “kendini ifade etme”, “eğlence ve dinlenme”, “sosyalleşme”, “anıları kayıt altına alma”, “yaratıcılık”, ve “merakla başkalarının yaptıklarını gözetleme” olmak üzere altı kategoride toplandı. Bunlar arasından “merakla başkalarının yaptıklarını gözetleme” ve “kişisel anıları kayıt altına alma” en ön plandaki kullanım nedenleri iken “yaratıcılık” da takip eden kullanım amacı olarak ortaya çıktı.  Instagram’ı “kendini ifade etme” amacıyla kullanan bireyler, ‘’başkaları tarafından fark edilmek, popüler olmak, kişisel bilgilerini diğer insanlarla paylaşmak, gerçek benliğini ifade etmek, takipçilerine görsel durum güncellemeleri sağlamak’’ ve ‘’dikkat çeken havalı fotoğraflar yayınlamak’’ gibi nedenlerle Instagram’ı kullandıklarını belirtirken  “eğlence ve dinlenme” amaçlı kullanımın özünde ‘’sorunları unutmak, yalnızlıktan kaçınmak, gerçeklikten kaçmak ve rahatlamak’’ gibi nedenler bulunduğu görüldü. Instagram’ı “sosyalleşme” amaçlı kullananlar ise yakın arkadaşlar ve aile hakkında güncel bilgi edinmek, uzaktaki aile ve arkadaşlarla etkileşimde olmak, diğer insanlarla iyi ilişkiler kurmak ve sürdürmek için Instagram’da olduklarını ifade etti.   

Bir diğer kategori olan “kişisel anıları kayıt altına alma” kullanıcıların yaşantılarını platformun sağladığı görsel içerik fonksiyonları aracılığıyla kaydetmek, Instagram’ı kişisel blog olarak kullanmak, özel olayları hatırlamak ve anmak gibi aktiviteleri içerdi.  Platformun “yaratıcılık” amaçlı kullanımı ise sanatsal paylaşımlarda bulunmak, görsel içerik oluşturma becerilerini sergilemek, yaratıcılığı besleyecek ortak ilgi alanlarına sahip kişilere ulaşmak gibi nedenleri kapsadı.  “Merakla başkalarının yaptıklarını gözetleme” kategorisinde ise kullanıcıların ilgi alanlarına ilişkin dikkat çekici görsel içeriklere bakmak ve dünyanın her yerindeki insanların ve özellikle ünlülerin günlük hayatlarına göz atmak gibi kullanım amaçları yer aldı.

Ankete katılan Instagram kullanıcılarının ağırlıklı olarak kadın (%69) ve bekar (%73) olduğu  görülürken Instagram kullanıcılarının platformu en az 4 yıldır kullandığı ve günlük en az bir saat süreyle Instagram’da vakit geçirdikleri gözlendi. Çalışmanın örnekleminde 23 yaş altı (%32), 24-29 yas arası (%39) ve 30 yaş ve üzeri (%29) yaş grupları yer aldı.

Instagram kullanıcı profilleri

Araştırmaya katılan Instagram kullanıcıları, kullanım amaçlarına göre belirlenen altı kategoriye göre gruplandıklarında, “tutkulu kullanıcılar” (180 kişi), “mesafeli kullanıcılar” (95 kişi), ve “seyirci kullanıcılar” (232 kişi) olarak üç kümeye ayrıldı.

Tutkulu kullanıcılar, Instagram’ı kendini ifade etme, eğlenme ve dinlenme amaçlı kullanan kişilerden oluşurken mesafeli kullanıcılar ise, platformun kendini ifade etme, eğlenme, dinlenme ve yaratıcılık amaçlı kullanımını belirgin şekilde önemsiz bularak diğer iki kümeden ayrıştı. Mesafeli kullanıcılar Instagram’ı kullanım motivasyonlarını sosyalleşme ve anıları kayıt altına alma olarak ifade etti.  Üçüncü gruptaki seyirci kullanıcıların ise Instagram’ı en çok benzer ilgi alanlarına sahip diğer insanları takip etme, yaşamındaki olayları kayıt altına alma ve yaratıcı becerilerini sergileme amaçlı kullandıkları gözlendi. Seyirci kullanıcıların kendi kişisel anılarını ve yaşadıklarını göstermektense, başka insanların Instagram’da yaptığı paylaşımları seyirci olarak izlemek eğiliminde olduğu görüldü.

Instagram kullanıcı gruplarının kişilik özellikleri

Araştırma kapsamındaki üç kullanıcı grubu arasında, Beş Büyük Kişilik Özellikleri Envanteri’nin boyutları olan “dışadönüklük”, “güvenilir ve iş birlikçi olma”, “sorumluluk sahibi ve başarı odaklılık” ve “duygusal açıdan dengeli olma” özellikleri açısından fark bulunmamakla birlikte  “yeni deneyimlere açık olma” ile “sosyal etkileşim kaygısı” ve “olumsuz değerlendirilme korkusu” kişilik özellikleri açısından önemli farklar olduğu tespit edildi. Buna göre, tutkulu kullanıcılar diğer iki gruptaki kullanıcılara göre yeni deneyimlere daha fazla açık, meraklı, geniş düşünce yelpazesine sahip ve daha yaratıcı kişiler olarak öne çıktı. Buna karşın Instagram kullanımına mesafeli olan kullanıcılar, diğer kullanıcıların aksine yenilikler karşısında daha temkinli olup platformu kullanım amaçlarıyla da bu bulguyu destekledi.

Öte yandan, mesafeli kullanıcıların, diğer insanlarla Instagram’daki profilleri aracılığıyla değil, gerçek hayatta olduğu gibi sosyal etkileşimde bulunmayı tercih ettikleri gözlendi. Bulgulara göre tutkulu kullanıcıların Instagram’da gerçek hayatta oldukları gibi bir profil ortaya koyduklarından, diğer kullanıcılardan daha az başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu taşıdıkları belirlendi. Öte yandan seyirci kullanıcıların  kişisel benliklerini Instagram üzerinden ifade etmek ve sergilemek niyetinde olmadıkları için, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme konusunda daha az endişeli olduğu da gözlendi. Ayrıca mesafeli kullanıcıların da başkalarının onları nasıl değerlendirecekleri konusunda en az endişeye sahip olan grup olduğu görüldü.

Markanın tüketiciyle ilişkisi açısından sosyal mecralar önemli

Araştırma verilerini markalar açısından değerlendiren Boğaziçi Üniversitesi Social Media Lab ekibi, bu mecrayı iletişim ve reklam amaçlı kullanmakta olan şirketler için Instagram kullanıcılarını yakından tanımak, kullanım amaçlarını ve kişilik özelliklerini anlamanın özellikle önem arz ettiğine dikkat çekerken  farklı kullanıcı gruplarını ve bu gruplardaki bireylerin kişilik özelliklerini iyi anlayan markaların, hedef kitlelerini daha doğru belirleyebileceğini, markalarını daha iyi konumlandırabileceklerini ve her şeyden önemlisi doğru iletişim tekniklerini kullanabileceklerinin altını çizdi. Şirketlerin iletişim ve reklam harcamalarını daha etkin ve etkili bir şekilde yapabileceklerini belirten araştırmacılar, girişimcilerin işlerini büyütmek amacıyla Instagram’ın sağladığı reklam olanaklarını kullanırken, farklı kullanıcı gruplarını ve bu gruplardaki bireylerin kişilik özelliklerini göz önünde bulundurmalarının doğru kararlar almalarını sağlayacağını kaydetti.

 

Yayın bilgisi:

Esra Kocak, V. Aslihan Nasir ve Hande B. Turker (2020). “What drives Instagram usage? User motives and personality traits”. Online Information Review. Vol. 44 (3), pp. 625-643.